نهاد آزادی (AZADI) یک نهاد فرهنگی ـ اجتماعی مستقل در اروپا است که در سال ۲۰۱۰ میلادی به ابتکار جمعی از فعالان فرهنگی و اجتماعی خراسانی‌ـ‌افغانستانی در پاریس بنیان گذاشته شد.

این نهاد با باور به آزادی، عدالت، برابری، کرامت انسانی، تنوع فرهنگی و هم‌پذیری فعالیت می‌کند و فرهنگ، آگاهی و گفت‌وگو را از مهم‌ترین زمینه‌های پیوند میان انسان‌ها و تقویت همبستگی اجتماعی می‌داند.

نهاد آزادی از آغاز فعالیت خود کوشیده است فضایی برای گفت‌وگو، اندیشه، ادبیات، هنر، آموزش و مشارکت اجتماعی فراهم کند، فضایی که در آن افراد با پیشینه‌ها، زبان‌ها و هویت‌های گوناگون بتوانند در کنار یکدیگر قرار گیرند، آزادانه گفت‌وگو کنند و در شکل‌گیری جامعه‌ای آزادتر، عادلانه‌تر و برابرتر سهم بگیرند.

امروز نهاد آزادی در شماری از شهرهای مهم اروپایی، از جمله پاریس، استراسبورگ، فرانکفورت، هامبورگ، مونیخ و بروکسل فعالیت دارد. این حضور فرامرزی زمینه‌ای برای ایجاد ارتباط میان جامعه مهاجر و دیاسپورا، نهادهای فرهنگی و مدنی، اندیشمندان، نویسندگان، هنرمندان، دانشگاهیان، فعالان اجتماعی و نسل جوان در کشورهای مختلف اروپا فراهم کرده است.

فرهنگ، گفت‌وگو و هم‌پذیری

خراسان‌افغانستان سرزمینی چندقومی، چندزبانی و چندفرهنگی است. نهاد آزادی این تنوع را نه عامل جدایی و منازعه، بلکه بخشی از ثروت تاریخی، فرهنگی و اجتماعی این سرزمین می‌داند.

از همین رو، مبارزه با تبعیض قومی، زبانی، فرهنگی، اجتماعی و جنسیتی، دفاع از برابری شهروندی، تقویت روحیه هم‌پذیری و ایجاد زمینه برای گفت‌وگوی آزاد میان اقوام، فرهنگ‌ها و نسل‌های مختلف، از اصول اساسی فعالیت نهاد آزادی است.

ما باور داریم که هیچ قوم، زبان، فرهنگ یا گروهی نباید خود را مالک انحصاری یک کشور بداند و هیچ انسانی نیز نباید به دلیل هویت قومی، زبان، جنسیت، باور، فرهنگ یا پیشینه اجتماعی از حقوق و فرصت‌های برابر محروم شود.

تفاوت‌های فرهنگی و زبانی، زمانی که بر پایه برابری و احترام متقابل پذیرفته شوند، نه تهدید، بلکه سرمایه یک جامعه‌اند. نهاد آزادی می‌کوشد از طریق فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، به تقویت این نگاه و ایجاد فضای مشترک میان مردمان مختلف کمک کند.

چرا «خراسان‌افغانستان»؟

نهاد آزادی از سال ۲۰۱۷، پس از مطالعه و بررسی لایه‌های مختلف بحران‌های تاریخی، هویتی و قومی در افغانستان و با درنظرگرفتن واقعیت چندقومی، چندزبانی و چندفرهنگی این سرزمین، استفاده از نام «خراسان‌» را در ادبیات و فعالیت‌های خود برگزید.

بازگشت به نام تاریخی خراسان، یکی از مطالبات مهم مطرح‌شده در میان بخشی بزرگی از مردم خراسان‌افغانستان است؛ مطالبه‌ای که در پی جست‌وجوی هویتی فراگیرتر، کاهش شکاف‌های قومی و ایجاد بستری مشترک برای همزیستی برابر میان همه مردمان این سرزمین مطرح شده است.

از دیدگاه نهاد آزادی، یکی از مسائل مهم در بحران هویت ملی این است که نام «افغانستان» در برداشت تاریخی و اجتماعی، بیش از همه با یک هویت قومی مشخص پیوند خورده است. در جامعه‌ای متشکل از اقوام، زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون، ما باور داریم که گفت‌وگو درباره یک هویت ملی فراگیر و مشترک می‌تواند بخشی از مسیر عبور از منازعات هویتی، تبعیض و بحران‌های قومی باشد.

از همین منظر، نهاد آزادی نام تاریخی خراسان را به عنوان یکی از گزینه‌های قابل بحث برای آینده کشور مطرح می‌کند.

خراسان، به معنای «سرزمین برآمدن خورشید»، در نگاه ما میراث انحصاری هیچ قوم، زبان یا گروهی نیست. تاریخ و تمدن خراسان حاصل سهم و حضور مردمان گوناگونی است که طی سده‌ها در این حوزه فرهنگی و تاریخی زیسته‌اند و بخش بزرگی از میراث علمی، ادبی، فرهنگی و تاریخی مشترک مردمان این سرزمین با این نام پیوند خورده است.

بنابراین، طرح نام خراسان برای نهاد آزادی در تقابل با هیچ قوم و هویتی قرار ندارد؛ بلکه هدف آن کمک به ایجاد احساس تعلق مشترک، کاهش شکاف‌های قومی، تقویت روحیه برادری و همبستگی و جلوگیری از تجزیه جغرافیایی کشور است.

در عین حال، موضع نهاد آزادی در مورد حدود جغرافیایی این مفهوم کاملاً روشن است:

منظور ما از «خراسان» در این گفتمان، جغرافیای کنونی افغانستان در چارچوب مرزهای موجود آن است؛ نه بیشتر و نه فراتر از مرزهای کنونی کشور.

از این رو، سخن گفتن از خراسان به معنای بازگشت به مرزهای تاریخی آن، ادعای ارضی نسبت به کشورهای همسایه یا تجزیه جغرافیایی نیست. برعکس، این دیدگاه در جست‌وجوی یک چارچوب هویتی فراگیر برای حفظ سرزمین مشترک و نزدیک‌کردن مردمان آن به یکدیگر است.

ما خواهان آینده‌ای هستیم که در آن هیچ قومی خود را مالک کشور و هیچ قومی خود را مهمان آن احساس نکند؛ همه شهروند باشند، همه از حقوق برابر برخوردار باشند و سرزمین مشترک به همه تعلق داشته باشد.

بیش از ۳۰۰ رویداد علمی، فرهنگی و اجتماعی

نهاد آزادی از زمان تأسیس تاکنون، با همکاری فعالان فرهنگی، اجتماعی، دانشگاهی و هنری، بیش از ۳۰۰ برنامه و رویداد علمی، فرهنگی، ادبی، هنری و اجتماعی را در شهرهای مختلف اروپا برگزار کرده یا در برگزاری آن‌ها سهم داشته است.

کنفرانس‌ها و نشست‌های علمی، برنامه‌های فرهنگی و ادبی، شب‌های شعر، برنامه‌های هنری و موسیقی، بزرگداشت شخصیت‌های فرهنگی و تاریخی، گفت‌وگوهای اجتماعی و برنامه‌های مرتبط با آزادی، حقوق زنان، عدالت، برابری، مهاجرت، هویت، تاریخ و مسائل اجتماعی از جمله حوزه‌های فعالیت نهاد آزادی بوده‌اند.

این فعالیت‌ها برای ما صرفاً مجموعه‌ای از رویدادها نیستند؛ بلکه ابزاری برای حفظ و گسترش فرهنگ، افزایش آگاهی، انتقال تجربه میان نسل‌ها، ایجاد فضای گفت‌وگو، مشارکت نسل جوان و نزدیک‌کردن انسان‌ها به یکدیگر هستند.

ما باور داریم فرهنگ زمانی زنده و اثرگذار است که از محدوده کتاب و سالن‌های فرهنگی فراتر برود و بتواند در شکل‌گیری روابط اجتماعی، کاهش تبعیض، تقویت همبستگی و ساختن آینده‌ای مشترک نقش داشته باشد.

نهاد آزادی متعلق به همه است

نهاد آزادی خود را متعلق به همه مردم خراسان‌افغانستان می‌داند.

هویت قومی، زبان، منطقه، جنسیت، نسل یا پیشینه اجتماعی نباید مانعی برای حضور و مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی باشد.

ما می‌خواهیم نهاد آزادی فضایی باشد که در آن تفاوت‌ها به رسمیت شناخته شوند، اما به دیوار جدایی تبدیل نشوند؛ هویت‌ها حفظ شوند، اما وسیله برتری‌جویی و تبعیض نباشند؛ و گفت‌وگو جای تقابل و حذف را بگیرد.

ما به جامعه‌ای باور داریم که در آن آزادی با مسئولیت، عدالت با برابری، تنوع با همبستگی و فرهنگ با گفت‌وگو همراه باشد؛ جامعه‌ای که زنان و مردان، نسل جوان و نسل‌های پیشین و همه گروه‌های قومی، زبانی و فرهنگی بتوانند با حقوق برابر در ساختن آینده مشترک خود سهم داشته باشند.

از پاریس و استراسبورگ تا فرانکفورت، هامبورگ، مونیخ و بروکسل، تلاش ما ایجاد پلی میان فرهنگ و جامعه، گذشته و آینده، نسل‌های مختلف و مردمانی با تجربه‌ها و هویت‌های گوناگون است.

نهاد آزادی؛ برای آزادی، فرهنگ، عدالت، برابری، هم‌پذیری و آینده‌ای مشترک